De Mythe van Mystiek

Wat als trance gewoon is?

Een goede vriend vroeg me een tijdje geleden wanneer ik mediteerde. Ik moest er even over nadenken. Eigenlijk nooit, zei ik. Althans, niet op de manier die hij bedoelde, op een kussen, ogen dicht, bewust de aandacht richtend.

Maar toen ik verder nadacht, besefte ik dat ik die staat wél ken. Op de snelweg. Een bekend stuk weg, monotone geluiden, de witte strepen die voorbijkomen in een vast ritme. Ik kom aan en weet niet meer hoe. Ik was er, maar ook niet.

Is dat meditatie? Of is het trance?

Ik denk: allebei. Of eigenlijk, het is hetzelfde mechanisme met een ander etiket.

We zijn er bang voor gemaakt

Het woord trance roept beelden op van controleverlies. Van mensen die vallen, schokken, dingen doen die ze zich later niet herinneren. Van manipulatie. Van iets wat je overkomt in plaats van iets wat je doet.

Dat beeld klopt voor een specifiek soort trance, cultureel, ritueel, vaak religieus ingebed. Maar het is niet het hele verhaal. En het is zeker niet het verhaal dat ik vertel.

Trance is in de kern niets anders dan een gestabiliseerde versmalling van aandacht: je bewustzijn richt zich op één ding, terwijl de rest naar de achtergrond verdwijnt. Je zenuwstelsel kiest, bewust of onbewust, om minder te verwerken. Minder buitenwereld, meer binnenwereld. Minder analyse, meer aanwezigheid.

Absorptie, het volledig opgaan in iets

Onderzoekers gebruiken hiervoor het woord absorptie: de staat waarin je zo volledig opgaat in een ervaring dat de buitenwereld even verdwijnt. Niet omdat je wegvlucht, maar omdat je er volledig in bent.

Mijn dochter zit soms in een staar. Ogen open, maar ergens anders. Ik merkte dat ik me daar vroeger aan kon ergeren, hé, ben je er nog? Maar nu kijk ik er anders naar. Ze is er wél. Ze is alleen even binnen in plaats van buiten. Haar zenuwstelsel pauzeert.

Is dat niet precies wat we allemaal nodig hebben?

Onderzoeker Ruth Herbert noemt dit "everyday trancing", de alledaagse momenten van diepe absorptie die we allemaal kennen maar zelden zo benoemen. Dagdromen. Opgaan in muziek. De flow van een sportprestatie. Het zijn allemaal varianten van hetzelfde mechanisme.

Waarom dit nu relevant is

We leven in een tijd van voortdurende prikkels. Notificaties, nieuws, lawaai, keuzes. Ons zenuwstelsel staat vrijwel constant in scanmodus, op zoek naar wat er nieuw of gevaarlijk is.

Trance is het tegenovergestelde van die modus. Het is de staat waarin het systeem mag stoppen met zoeken. Waarin herhaling en voorspelbaarheid ruimte maken voor iets diepers.

Dat klinkt misschien als luxe. Maar ik denk dat het een basisbehoefte is, en dat we het ons hebben afgeleerd omdat we er een zweverig label op hebben geplakt.

De komende weken onderzoek ik hoe ritme en adem dat proces kunnen ondersteunen, bewust, veilig en zonder dat je daar speciale vermogens voor nodig hebt.

Want trance is geen gave. Het is een vaardigheid. En zoals elke vaardigheid kun je hem leren kennen, begrijpen en gebruiken.

Dit is deel 1 van de serie "De Anatomie van Absorptie". Volgende week: waarom herhaling niet saai is, maar regulerend, de neurologie achter predictive processing.